Cây bồ bồ có tác dụng gì? Công dụng, cách dùng và lưu ý

Cây bồ bồ là một loại thảo dược được sử dụng trong y học cổ truyền với nhiều công dụng đối với sức khỏe. Vậy cây bồ bồ có tác dụng gì, cách dùng như thế nào và cần lưu ý gì khi sử dụng? Đừng bỏ qua bài viết sau Vivita sẽ giải đáp cụ thể.

Cây bồ bồ là gì?

Cây bồ bồ là một loại cây thảo dược được sử dụng trong y học cổ truyền, có tên khoa học là Adenosma indianum (Lour.) Merr., thuộc họ Hoa mõm chó (Scrophulariaceae). Cây còn được gọi với nhiều tên khác như chè đồng, chè nội, chè cát, nhân trần, nhân trần hoa đầu.

Bồ bồ thường là cây thân thảo cao khoảng 20 – 60 cm, thân mọc đứng và có nhiều lông. Lá mọc so le, hình bầu dục, mép có răng cưa, khi vò nhẹ thân hoặc lá thường có mùi thơm đặc trưng. Hoa mọc thành cụm ở ngọn hoặc kẽ lá, thường có màu tím.

Trong y học cổ truyền, phần trên mặt đất của cây, gồm thân, lá và hoa, thường được thu hái khi cây đang ra hoa rồi phơi hoặc sấy khô để làm dược liệu.

Cây bồ bồ có tác dụng gì?

Cây bồ bồ (là dược liệu được sử dụng trong y học cổ truyền ở một số nước châu Á. Các tài liệu ghi nhận cây thường được dùng trong các vấn đề liên quan đến gan, tiêu hóa và một số tình trạng khác, tuy nhiên, bằng chứng nghiên cứu hiện đại về hiệu quả điều trị trên người vẫn còn hạn chế.

Một số công dụng của cây bồ bồ được ghi nhận thường là:

• Hỗ trợ thanh nhiệt, lợi thấp và lợi tiểu theo quan niệm y học cổ truyền.
• Được sử dụng trong dân gian trong các trường hợp vàng da và một số vấn đề liên quan đến gan mật.
• Hỗ trợ các vấn đề về tiêu hóa, các loài thuộc chi Adenosma được sử dụng theo y học cổ truyền cho một số rối loạn đường tiêu hóa.
• Một số nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận các hoạt tính sinh học tiềm năng của chi Adenosma, nhưng chưa đủ bằng chứng để khẳng định hiệu quả điều trị ở người.
• Một số tài liệu y học cổ truyền còn ghi nhận bồ bồ được sử dụng trong các trường hợp sốt hoặc bí tiểu.

Lưu ý: Những công dụng trên chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sử dụng truyền thống và nghiên cứu tiền lâm sàng, không nên xem cây bồ bồ là thuốc thay thế cho phương pháp điều trị được bác sĩ chỉ định.

Cách dùng cây bồ bồ

Bộ phận thường được dùng làm thuốc của cây bồ bồ là thân, cành mang lá và hoa đã phơi hoặc sấy khô. Theo Dược điển Việt Nam, bồ bồ có thể sử dụng dưới dạng thuốc sắc hoặc hãm, liều dùng tham khảo từ 8 – 20 g dược liệu mỗi ngày. Dưới đây là một số cách dùng phổ biến:

• Sắc uống: Dùng khoảng 8 – 20 g bồ bồ khô mỗi ngày, sắc với nước rồi chia thành các lần uống trong ngày.
• Hãm như trà: Có thể dùng dược liệu khô hãm với nước nóng để uống. Đây cũng là một dạng sử dụng được Dược điển Việt Nam ghi nhận.
• Phối hợp với các dược liệu khác: Trong y học cổ truyền, bồ bồ có thể được phối hợp với những vị thuốc khác tùy mục đích sử dụng và tình trạng của người dùng.
• Dùng ngoài: Một số tài liệu ghi nhận cây bồ bồ tươi có thể được sử dụng ngoài da, tuy nhiên cách dùng này không nên tự áp dụng khi chưa xác định rõ tình trạng cần điều trị.

Những ai nên và không nên sử dụng cây bồ bồ?

Cây bồ bồ được sử dụng trong y học cổ truyền với nhiều mục đích khác nhau. Tuy nhiên, tùy tình trạng sức khỏe, việc sử dụng dược liệu này có thể phù hợp hoặc cần tránh, vì vậy người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc trước khi sử dụng. Cụ thể như sau:

Đối tượng có thể sử dụng cây bồ bồ:

• Người có nhu cầu sử dụng bồ bồ để hỗ trợ một số vấn đề sức khỏe theo chỉ định của bác sĩ hoặc thầy thuốc.
• Người thuộc thể trạng phù hợp với công dụng của dược liệu theo y học cổ truyền có thể sử dụng với liều lượng được hướng dẫn.
• Người sử dụng bồ bồ để hỗ trợ các vấn đề về gan mật hoặc tiêu hóa nên được tư vấn trước, đặc biệt khi đang điều trị bệnh.

Đối tượng không nên hoặc cần thận trọng khi sử dụng cây bồ bồ:

• Phụ nữ mang thai và cho con bú không nên tự ý sử dụng, cần có sự đồng ý của bác sĩ hoặc thầy thuốc.
• Người bị huyết áp thấp nên tránh sử dụng bồ bồ.
• Người đang bị mất nước hoặc tiêu chảy nên tránh dùng do bồ bồ có đặc tính lợi tiểu theo tài liệu y học cổ truyền.
• Người không có bệnh lý gan mật không nên tự ý dùng bồ bồ hằng ngày thay nước uống.
• Người đang sử dụng thuốc hoặc dược liệu khác cần thông báo cho bác sĩ, dược sĩ hoặc thầy thuốc để kiểm tra khả năng tương tác; tài liệu cũng lưu ý không phối hợp bồ bồ với cam thảo.

Những lưu ý khi sử dụng cây bồ bồ

Để đảm bảo an toàn và phù hợp khi sử dụng cây bồ bồ, mọi người cần lưu ý một số vấn đề sau:

• Không nên tự ý sử dụng cây bồ bồ hằng ngày thay nước uống, đặc biệt ở người không có bệnh lý liên quan đến gan mật.
• Không nên tự phối hợp bồ bồ với các dược liệu hoặc thuốc khác, đặc biệt tài liệu y học cổ truyền có lưu ý về việc phối hợp với cam thảo.
• Cần sử dụng đúng loại cây, bởi tên gọi “nhân trần” hoặc “bồ bồ” có thể được dùng cho nhiều loài thực vật khác nhau, dễ dẫn đến nhầm lẫn dược liệu.
• Không nên tự dùng bồ bồ để thay thế thuốc điều trị các bệnh về gan, mật hoặc các bệnh lý khác. Các nghiên cứu hiện đại về chi Adenosma vẫn cần thêm bằng chứng về hiệu quả và độ an toàn trên người.
• Nếu đang điều trị bệnh hoặc sử dụng thuốc kê đơn, nên thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thêm bồ bồ để được đánh giá phù hợp.

Một số câu hỏi thường gặp về cây bồ bồ

Cây bồ bồ có tác dụng gì?

Theo y học cổ truyền, cây bồ bồ được sử dụng trong một số trường hợp liên quan đến gan, tiêu hóa và các chứng do thấp nhiệt. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện đại về hiệu quả điều trị trên người của các loài thuộc chi Adenosma vẫn còn hạn chế.

Cây bồ bồ có phải là cây nhân trần không?

Bồ bồ còn có tên gọi là nhân trần, chè nội, chè đồng và một số tên khác. Tuy nhiên, tên gọi dân gian có thể được sử dụng cho những loài thực vật khác nhau, vì vậy cần xác định đúng dược liệu trước khi sử dụng.

Cây bồ bồ dùng tươi hay khô tốt hơn?

Bồ bồ thường được thu hái rồi phơi hoặc sấy khô để sử dụng làm dược liệu. Cách dùng và liều lượng nên dựa trên mục đích sử dụng và hướng dẫn của người có chuyên môn.

Có thể uống nước cây bồ bồ hằng ngày không?

Không nên tự ý sử dụng bồ bồ hằng ngày như một loại nước uống thay trà. Việc sử dụng kéo dài nên được cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe và có sự tư vấn của bác sĩ hoặc thầy thuốc.

Kết luận

Cây bồ bồ có tác dụng gì là vấn đề được nhiều người quan tâm khi tìm hiểu về loại dược liệu này. Bồ bồ có một số công dụng được ghi nhận trong y học cổ truyền, tuy nhiên cần sử dụng đúng đối tượng, liều lượng và không thay thế thuốc điều trị. Nếu cần được tư vấn thêm về cách sử dụng dược liệu hoặc lựa chọn sản phẩm chăm sóc sức khỏe, bạn có thể ghé Nhà thuốc Vivita để được đội ngũ dược sĩ hỗ trợ.